ภัควดี วีระภาสพงษ์ – Culture Jamming : การป่วนทางวัฒนธรรม

ภัควดี วีระภาสพงษ์ เขียนเรื่อง culture jamming ลง ฟ้าเดียวกันออนไลน์

รูปแบบของ “การป่วนทางวัฒนธรรม” มีมากมายหลากหลาย จนอาจกล่าวได้ว่าไม่มีขีดจำกัด แต่รูปแบบหลักที่เราพบเห็นบ่อยที่สุดคือ การล้อเลียนภาพโฆษณาสินค้าหรือตราสินค้าในลักษณะที่เรียกว่า détournement กล่าวคือ การนำเอาภาพที่คนทั่วไปรู้จักกันดีมาเปลี่ยนแปลงแก้ไขเพื่อสื่อสารความหมาย ที่แตกต่างไปจากเดิม โดยที่ความหมายนั้นมักเป็นการต่อต้านคัดค้านหรือวิพากษ์วิจารณ์ความหมายใน ภาพดั้งเดิมภาพโฆษณาและตราสินค้าที่ถูกนำมา “ป่วนทางวัฒนธรรม” มักเป็นภาพและตราของสินค้า หรือบรรษัทข้ามชาติ อาทิเช่น สตาร์บักส์ แมคโดนัลด์ ไนกี้ บริษัทฮัลลิเบอร์ตัน เป็นต้น

“การป่วนทางวัฒนธรรม” เป็นการทำกิจกรรมเคลื่อนไหวเชิงสัญลักษณ์ โดยมีเป้าหมายสองประการ คือ รบกวนการสื่อสารของแนวคิดกระแสหลักในสังคมบริโภคนิยม และสื่อสารความหมายหรือข้อมูลบางอย่างที่ทวนกระแสให้คนทั่วไปรับรู้หรือตั้ง คำถาม “การป่วนทางวัฒนธรรม” ส่วนใหญ่หรือกล่าวได้ว่าเกือบทั้งหมด มีเป้าหมายในการวิพากษ์วิจารณ์ลัทธิบริโภคนิยม การทำทุกอย่างให้กลายเป็นสินค้า และเปิดโปงความเป็นจริงของบรรษัทที่แตกต่างตรงกันข้ามกับภาพพจน์ที่บรรษัท นั้น ๆ สร้างขึ้นมา

น่าอ่านมาก ๆ Culture Lab ขอแนะนำ (คลิกเลย)

พูดกันอย่างถึงที่สุดแล้ว การป่วนทางวัฒนธรรม ก็คือ “ขบวนการ” ต่อต้านการครอบงำทางวัฒนธรรม (cultural hegemony) นั่นเอง โดยต้องหมายเหตุชัด ๆ ดัง ๆ ไว้ด้วยว่า ที่ต้องมีเครื่องหมายคำพูดครอบคำว่า “ขบวนการ” เอาไว้ เพราะมันไม่เชิงเป็นขบวนการซะเดียว เนื่องจากการป่วนทางวัฒนธรรมนั้นทำโดยปัจเจก-คือโดยตัวมันเองก็ต้องพยายามต่อต้านการมีสำนึกร่วมกันอย่างการเป็นขบวนการจริง ๆ เพราะนั่นจะนำไปสู่การครอบงำเสียเอง

มีตัวอย่างการป่วนทางวัฒนธรรมอะไรของไทยหรือประเทศเพื่อนบ้านที่น่าสนใจ ลองแบ่งกันดูบ้างครับ :)