สามสัปดาห์ล่าสุด ช่วงเมษายนที่ผ่านมา คอลัมน์นี้นำเสนอเรื่องเกี่ยวกับการออกแบบแผนที่ โดยเน้นไปที่แผนที่ระบบขนส่งมวลชน และมีแผนที่ลอนดอนอันเดอร์กราวน์ด (ระบบรถไฟใต้ดินของกรุงลอนดอน) เป็นตัวอย่างสำคัญ โดยชี้ให้เห็นว่า แผนที่ลอนดอนอันเดอร์กราวน์ดนั้น ปฏิวัติแนวคิดเรื่อง “สถานที่” ในแผนที่แบบเก่าอย่างสิ้นเชิง

ภูมิศาสตร์ทางกายภาพของจริง เช่น แม่น้ำ ภูเขา ทางเดินรถอันคดเคี้ยว ไม่มีอยู่ในความรับรู้ของผู้โดยสายอยู่แล้ว เมื่อพวกเขาอยู่ใต้ดิน – สิ่งมีรับรู้ได้ มีเพียงแค่ ทางเดินรถ-กับ-สถานี หรือ เส้น-กับ-จุด. แผนที่แบบใหม่จึงเหมือนกับ “ไดอะแกรม” หรือผังวงจรไฟฟ้า ไม่มีเส้นทางคดเคี้ยว มีเพียงเส้นตรง, เฉียง 45 องศา, และเลี้ยว 90 องศา เท่านั้น หรือเรียกอีกอย่างว่าทำให้เรียบง่ายลงนั่นเอง ซึ่งผลตอบรับโดยส่วนใหญ่แล้ว ผู้ใช้บริการพอใจกับแผนที่แบบนี้มาก เพราะดูง่ายเข้าใจได้เร็ว จะมีกรณียกเว้นคงเพียงที่เดียว คือกรณีรถไฟใต้ดินนิวยอร์ก ซึ่งแผนที่แบบใหม่ที่ำทำตามแนวคิดของลอนดอนอันเดอร์กราวน์ดนั้น ไปตีกับความรับรู้ดั้งเดิมที่คนท้องถิ่นคุ้นชินคือระบบเครือข่ายถนนแบบกริดของนิวยอร์ก ทำให้เกิดความสับสน และไม่ยอมรับแผนที่แบบใหม่ (ในขณะนั้น) จนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงรูปแบบแผนที่ใหม่ ให้กลับไปอิงภูมิศาสตร์ทางกายภาพของจริงมากขึ้น เพื่อที่จะไม่ได้ขัดกับภาพในหัวของชาวเมือง

ที่ผ่าน ๆ มาคอลัมน์นี้นำเสนอเรื่องราวหลากหลาย ทั้งการออกแบบผลิตภัณฑ์ กราฟิก ป้ายสัญลักษณ์ วัฒนธรรมร่วมสมัย ฯลฯ นี่แค่แนะนำคร่าว ๆ สำหรับคอลัมน์น่าอ่านอันนี้ใน มติชน สุดสัปดาห์ ถ้าใครมีโอกาส ก็ลองพลิก ๆ ดู ในอาทิตย์ถัด ๆ ไปก็จะพบเรื่องราวอะไรใหม่ ๆ ให้เปิดหูเปิดตากันต่อไปอีก :)

[ ลิงก์ มติชน สุดสัปดาห์ ]